عنوان دوره آموزشی: الزامات ایمنی و بهداشت در محیط کار، عوامل زیان آور و تجهیزات حفاظت فردی در محیط کار

مهندس علی رضائی پندری

مهندس معمار و مهندس عمران، طراح، ناظر و مجری ساختمان

نحوه برگزاری : آنلاین

حضور در دوره آموزشی و اعطای گواهینامه برای عموم رایگان

جهت دریافت جزوه آموزشی الزامات ایمنی و بهداشت در محیط کار، عوامل زیان آور و تجهیزات حفاظت فردی در محیط کار کلیک نمایید.

گواهی پایان دوره: گواهی پایان دوره توسط شرکت آتی سلامت محیط و کار پویا اعطا می گردد. این شرکت دارای مجوز آموزشی از مرکز تحقیقات وزارت کار و سازمان فنی و حرفه ای کشور می باشد.

با عنایت به وبینار فوق، مطلب زیر می تواند برای شما مفید باشد.

 الزامات ایمنی و بهداشت کار: عوامل زیان‌آور و تجهیزات حفاظت فردی در محیط کار

محیط‌های کاری امروزی، چه در صنایع تولیدی و چه در خدمات، با انواع مخاطرات فیزیکی، شیمیایی، زیستی، ارگونومیک و روانی–اجتماعی همراه هستند. این مخاطرات اگر به‌درستی شناسایی، ارزیابی و کنترل نشوند، می‌توانند منجر به بیماری‌های شغلی، کاهش بهره‌وری، حوادث و حتی مسئولیت‌های قانونی شوند. در ایران، چارچوب اجرایی کنترل این مخاطرات بر اساس قانون کار و مجموعه آیین‌نامه‌های حفاظت فنی و بهداشت کار تعریف شده است. یکی از مهم‌ترین الزامات قانونی نیز انتخاب، استفاده و نگهداری صحیح تجهیزات حفاظت فردی (PPE) است.

محتوای آموزشی پیشنهادی: وسایل حفاظت فردی

 فصل ۱: مبانی قانونی ایمنی و بهداشت کار

1. قانون کار و مسئولیت کارفرما)مطابق مواد 85، 91، 95 قانون کار):

• کارفرما موظف است محیط کار را ایمن و عاری از خطرات غیرمعقول طراحی و تجهیز کند.
• رعایت آیین‌نامه‌های مصوب شورای عالی حفاظت فنی و وزارت بهداشت الزامی است.
• کارفرما در برابر حوادث ناشی از کار، در صورت عدم رعایت اصول ایمنی، مسئولیت مستقیم دارد حتی در شرایطی که کارگر اشتباه کرده باشد.

2. تکالیف قانونی کارگران(بر اساس ماده 91 قانون کار):

• کارگران باید آموزش‌های ایمنی را فرا بگیرند، از PPE صحیح استفاده کنند و در اجرای مقررات همکاری داشته باشند.
• عدم همکاری کارگر، مسئولیت کارفرما را حذف نمی‌کند.

طبقه‌بندی عوامل زیان‌آور محیط کار

عوامل زیان‌آور در محیط کار در پنج دسته اصلی قرار می‌گیرند. شناخت دقیق این عوامل مقدمه‌ای برای انتخاب صحیح تجهیزات حفاظت فردی است.

1. عوامل فیزیکی: عوامل فیزیکی شامل مواردی هستند که بدون تماس شیمیایی یا زیستی، می‌توانند سلامت کارگر را تهدید کنند. مهم‌ترین عوامل فیزیکی:

• صدا (Noise): حد مجاز طبق استاندارد ایران 85 dB برای 8 ساعت است.
• ارتعاش (Vibration): مواجهه دست–بازو و تمام‌بدن در کارگران صنعتی.
• روشنایی ناکافی یا خیرگی: تأثیر مستقیم بر خطای انسانی.
• حرارت: استرس گرمایی (WBGT) و سرما.
• اشعه‌ها: UV، IR، لیزر، یونیزان.
• تهویه نامناسب: تجمع گازها و بخارات.

محتوای آموزشی پیشنهادی: روش های تجزیه و تحلیل و ارزیابی عوامل زیان آور فیزیکی محیط کار

 پیامدها: ناشنوایی شغلی، خستگی، خطای انسانی، استرس حرارتی، سوختگی چشم، بیماری‌های مزمن.

2. عوامل شیمیایی: این مواد شامل:

• گازها و بخارات (H2S، CO، NH3)
• گرد و غبارها (سیلیس، آزبست)
• حلال‌ها (تولوئن، زایلن)
• فلزات سنگین (سرب، کروم، نیکل)
• دودها و مه‌های صنعتی

 پیامدها: مسمومیت‌های حاد، سوختگی شیمیایی، سرطان، اختلالات تنفسی (مانند سیلیکوز).

3. عوامل بیولوژیک: ویژه صنایع غذایی، بیمارستان‌ها، دامداری‌ها، فاضلاب و پسماند. شامل:

• ویروس‌ها
• باکتری‌ها
• قارچ‌ها
• انگل‌ها

 پیامدها: بیماری‌های عفونی، حساسیت‌ها، آلودگی عرضه محصولات.

4. عوامل ارگونومیک: مربوط به طراحی کار، حرکت‌های تکراری، بلندکردن بار، وضعیت نامناسب بدنی و طراحی نامناسب ایستگاه کار.

 پیامدها: اختلالات اسکلتی–عضلانی، درد کمر، آسیب شانه، کاهش بهره‌وری.

5. عوامل روانی–اجتماعی: فشار کاری، استرس، یکنواختی، بی‌انگیزگی، شیفت کاری، تعارض نقش.

 پیامدها: کاهش تمرکز، افزایش حوادث، فرسودگی شغلی.

محتوای آموزشی پیشنهادی: روانشناسی سازمانی در HSE

ارتباط عوامل زیان‌آور با تجهیزات حفاظت فردی (PPE)

• تجهیزات حفاظت فردی آخرین خط دفاعی هستند.
• استفاده از PPE هرگز جایگزین کنترل مهندسی و مدیریتی نمی‌شود.
• انتخاب PPE باید بر اساس نوع خطر، مدت مواجهه و استانداردهای ملی باشد.

 فصل ۴: تجهیزات حفاظت فردی در محیط کار

یکی از مهم‌ترین الزامات قانونی ایران، تجهیز کارگران به وسایل حفاظت فردی استاندارد است. در ادامه دسته‌بندی کامل PPE و الزامات قانونی آن آورده شده است.

1. حفاظت سر – کلاه ایمنی(استاندارد: ISIRI – EN 397). کاربردها:

• سقوط اجسام
• خطرات الکتریکی
• ضربه‌ مستقیم

 نکات قانونی:

• کلاه باید سالانه بازبینی شود.
• رنگ‌بندی می‌تواند بر اساس نوع کاربر (ناظر، پیمانکار، اپراتور) انجام شود.
• استفاده از کلاه ایمنی در همه صنایع ساختمانی اجباری است.

2. حفاظت چشم و صورت(استاندارد: ISIRI – EN 166). انواع:

• عینک ضدضربه
• شیلد محافظ در برابر پاشش شیمیایی
• عینک جوشکاری با فیلتر مناسب (Shade 9–13)

 کاربردها:

• کار با اسیدها
• سنگ‌زنی
• کار در معرض پرتوهای UV
• جوشکاری

3. حفاظت شنوایی(استاندارد: ISIRI – EN 352) نکات:

• زمانی لازم است که صدا بیش از 85 دسی‌بل باشد.
• افت صدا (NRR یا SNR) باید روی محصول درج شده باشد.
• ترکیب گوشی + ایرپلاگ در محیط‌های >100 dB توصیه می‌شود.

4. حفاظت تنفسی (استاندارد: EN 140، EN 149، ISIRI 12566). انواع ماسک:

• ماسک‌های نیم‌صورت فیلتر دار
• ماسک تمام‌صورت
• ماسک فیلتر دار یکبار مصرف (N95، FFP2، FFP3)
• کارتریج‌های ضدگاز، ضدبخار، ضدگردوغبار (A، B، E، K، P)

 نکات:

• انتخاب فیلتر باید دقیق و مطابق نوع ماده شیمیایی باشد.
• ماسک نباید ریش‌دار استفاده شود (نشت هوا).
• تست فیت (Fit Test) برای اپراتورهای شیمیایی ضروری است.

5. حفاظت دست (استاندارد: EN 388، EN 374). انواع دستکش:

• ضدبرش
• ضدشیمیایی
• عایق برق
• نسوز
• دستکش کارگاهی ساده

 نکات:

• دستکش شیمیایی باید با ماده تماس‌گیرنده سازگار باشد (PVC، Nitrile، Neoprene).
• دستکش عایق برق باید تست ولتاژ سالانه داشته باشد.

6. حفاظت پا (استاندارد: EN ISO 20345). ویژگی‌ها:

• پنجه فولادی یا کامپوزیت
• زیره ضدلغزش
• عایق برق
• مقاوم در برابر مواد نفتی

 کاربردها: تمام صنایع به‌ویژه ساختمان، تولید، نفت و گاز، برق، انبارداری.

7. لباس کار (استاندارد: EN 340، EN 531). انواع لباس:

• ضدحریق (FR)
• ضداسید
• ضدحریق در عملیات جوشکاری
• لباس‌های شب‌نما (EN 471)

 نکات:

• لباس FR باید از الیاف مقاوم در برابر شعله باشد نه اسپری‌شده.
• شست‌وشو باید مطابق دستورالعمل انجام شود تا خاصیت حفاظتی از بین نرود.

8. حفاظت در برابر سقوط(استاندارد: EN 361، EN 363) شامل:

• هارنس
• لنیارد ضدشوک
• رول‌گِر
• لایف‌لاین

 نکات:

• بازرسی پیش از استفاده اجباری است.
• کارکنان باید آموزش کار در ارتفاع دیده باشند.

انتخاب صحیح تجهیزات حفاظت فردی (مطابق آیین‌نامه وزارت کار)

 مراحل انتخاب:

1. شناسایی خطر
2. اندازه‌گیری و ارزیابی مواجهه
3. تعیین استاندارد لازم PPE
4. آموزش نحوه استفاده
5. بازرسی و نگهداری
6. مستندسازی و ثبت سوابق

 مهم: «PPE نباید به‌عنوان جایگزین کنترل مهندسی استفاده شود؛ بلکه آخرین راهکار است.»

محتوای آموزشی پیشنهادی:  مستند سازی حقوقی در ایمنی و بهداشت شغلی

فصل 6: مسئولیت‌های قانونی در استفاده از PPE

• کارفرما موظف است PPE مناسب، استاندارد و رایگان در اختیار کارکنان قرار دهد.
• کارکنان موظف‌اند در زمان کار از PPE استفاده کنند.
• آموزش نحوه استفاده اجباری است.
• کارفرما باید سوابق توزیع، آموزش و بازرسی PPE را نگهداری کند.
• هرگونه تأخیر یا نقص در تأمین PPE، مسئولیت حادثه را بر عهده کارفرما می‌گذارد.

محتوای آموزشی پیشنهادی: الزامات قانونی و ضوابط مرتبط با مدیریت HSE

 فصل 7: نگهداری، بازرسی و تعویض PPE

• ماسک و فیلتر باید در محل خشک و در بسته نگهداری شوند.
• لنیارد و هارنس نباید در معرض نور شدید یا چربی قرار گیرند.
• کلاه ایمنی با ضربه شدید باید تعویض شود—even اگر ظاهراً سالم باشد.
• دستکش‌های عایق برق باید سالانه تست شوند.
• کفش ایمنی نباید زیره لیز یا شکسته داشته باشد.

 فصل ۹: فرهنگ استفاده از PPE

فرهنگ ایمنی زمانی شکل می‌گیرد که:

•  مدیریت استفاده از PPE را جدی بگیرد
•  کارکنان آموزش مستمر ببینند
•  رفتارهای ایمن تشویق شوند
•  ابزار نامناسب فوراً تعویض شود

نتیجه، کاهش چشمگیر حوادث و ارتقای بهره‌وری خواهد بود.

محتوای آموزشی پیشنهادی:فرهنگ ایمنی و بهداشت

 نتیجه‌گیری

عوامل زیان‌آور محیط کار بخش جدایی‌ناپذیر بسیاری از فعالیت‌های صنعتی هستند، اما بیماری شغلی یا حادثه شغلی هرگز نباید اجتناب‌ناپذیر تلقی شود. با شناسایی دقیق این عوامل، ارزیابی ریسک، اجرای کنترل‌های مهندسی و به‌کارگیری صحیح تجهیزات حفاظت فردی مطابق آیین‌نامه‌های ایران، می‌توان محیطی سالم، ایمن و پر‌بازده ایجاد کرد. پیاده‌سازی صحیح این الزامات نه‌تنها از بروز آسیب جلوگیری می‌کند، بلکه نشان‌دهنده مسئولیت‌پذیری سازمان، افزایش بهره‌وری و احترام به حقوق نیروی انسانی است.

محتوای آموزشی پیشنهادی: وبینارها و دوره های آموزشی مدیریت HSE

"شرکت فناور آتی سلامت محیط کار و پویا، دارای مجوز برگزاری دوره های آموزشی از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان فنی و حرفه ای کشور،مجوز کانون تبلیغات از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مجوز فناوری تحت حمایت پارک علم و فناوری یزد می باشد."